Witkacy. Reaktywacja. Portret jako laboratorium epoki

Witkacy. Reaktywacja Portret jako labolatorium epoki 11.04-31.07.2026 Godziny otwarcia: od wtorku do piątku: 12.00-18.00 Kuratorka: Iwona Wojnarowicz Koordynacja i opracowanie merytoryczne: Katarzyna Bek, Zofia Sulej Identyfikacja wizualna: Weronika Ziarek Promocja: Dominika Nina Glica, Zofia Sulej Zapraszamy do zakupu biletów poprzez stronę fundacji lub aplikację goingapp.pl. Koszt biletu: 10 zł ~ Wystawa Witkacy. Reaktywacja. Portret jako laboratorium epoki stanowi kolejną odsłonę cyklu ekspozycji poświęconych twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza, realizowanych przez Fundację Common Arts w korelacji z tworzonym przez Fundację "Katalogiem Dzieł Zebranych Witkacego" (www.witkacykatalog.com). Centralnym punktem prezentacji jest idea reaktywacji działalności portretowej Witkacego - jednej z najbardziej charakterystycznych i zarazem najobszerniejszych części jego twórczości. Pokazywane na wystawie prace, pochodzą tylko z prywatnych kolekcji. Tworzą nie tylko galerię indywidualnych wizerunków, lecz także swoistą mapę relacji towarzyskich, artystycznych i intelektualnych artysty. Wśród portretowanych znajdują się przedstawiciele szeroko rozumianej elity międzywojennej Polski: artyści, intelektualiści, lekarze, literaci, a także osoby związane z kręgami zakopiańskiej bohemy i środowiskiem krakowskim. Portret często uważany w twórczości Witkacego za działalność stricte komercyjną, w rzeczywistości okazuje się jego najbujniejszą formą wyrazu artystycznego. Witkacy funkcjonował w tym środowisku niemal jak antropolog własnej epoki. Portretował osoby, z którymi prowadził długie dyskusje filozoficzne, uczestniczył w spotkaniach towarzyskich, górskich wyprawach czy eksperymentach artystycznych. Wizerunki powstawały często spontanicznie: jako zapis chwili, rozmowy, fascynacji lub przyjaźni. Portret Anny Gąsiorowskiej powstał podczas jednego z takich nieplanowanych spotkań w domu jej wuja Stefana Szumana, kiedy artysta, zafascynowany jej urodą, postanowił uchwycić jej wizerunek natychmiast, komentując przy tym emocjonalny stan modelki. Praktyka portretowa Witkacego może być odczytywana jako szczególnego rodzaju zapis emocjonalnej geografii jego życia. Wśród prezentowanych prac znajdują się wizerunki kobiet, z którymi artystę łączyły silne relacje emocjonalne, lub które stanowiły dla niego szczególne źródło fascynacji. Jedną z najczęściej portretowanych osób była Janina (Inka) Turowska - bliska przyjaciółka artysty, uwieczniona w ponad dwudziestu wizerunkach. Podobnie portrety zakopiańskiej stomatolożki Bogumiły Trzaskowskiej powstawały podczas licznych spotkań w „Witkiewiczówce", gdzie artysta mieszkał w tym czasie. W kręgu tych relacji znajdowały się także Jadwiga Trembecka: towarzyszka górskich wypraw i muzycznych eksperymentów oraz Zofia Małecka, której urodę Witkacy porównywał do Jadwigi Janczewskiej. Stefan Szuman pisał we wstępie do katalogu wystawy Witkacego, że artysta „wyłuskuje samego człowieka z jego ciała jak orzech ze skorupy; […] jakby w jasnowidzeniu widzi siły i skupienia energetyczne, wężowiska namiętności. […] w głębinie nurtów duchowych, jakie kryje […] lustro twarzy ludzkiej." (Salon Wielkopolskiego ZAP, 25.06-22.07.1929). Portret w rękach Witkacego staje się zapisem personalnych emocji, uczuć, wyrazem wdzięczności, zachwytu daną osobą, fascynacją czy towarzyską zabawą. W portrecie Witkacy uchwycał nie tylko portretowaną osobę, ale i swoje emocje z nią związane. Raz rozszalałe, gwałtowne, pełne namiętności; innym razem spokojne, analityczne, chwytające "osobowość" portretowanego. Ale na ile ta osobowość nie była zapisem stanów samego artysty? Odbiciem jego samego w obrazie drugiej osoby? I napięcia, jakie wynika ze spotkania dwóch osób? Wydaje się, że Witkacy nad wyraz intensywnie odbierał emocje ludzi go otaczających, doprowadzając nierzadko do zatarcia między portretowanym a sobą samym. Doskonałym przykładem takiego zatarcia, doprowadzonego do ekstremum, są portrety w typie C, wykonywane po zażyciu środków odurzających, które stają się nie tylko zapisem wizerunku portretowanego, ale przede wszystkim zapisem stanu emocjonalnego portretującego. Analiza tych prac ujawnia interesujące różnice w sposobie przedstawiania kobiet i mężczyzn. Wizerunki mężczyzn bywają bardziej napięte formalnie, dynamiczne i konfrontacyjne, jakby pomiędzy portretowanym a portretującym pojawiała się subtelna nić rywalizacji. Z kolei portrety kobiet, szczególnie w typie B+E, często przybierają formę harmonijnych, estetyzujących przedstawień. Jednocześnie modelki nie unikają spojrzenia artysty. Przeciwnie, ich bezpośrednie, pewne spojrzenie podkreśla autonomię i indywidualność portretowanych postaci. Ich wizerunki, choć często grzeczne, z lekkimi uśmiechami (portret Bogumiły Trzaskowskiej-Kurkowej) albo ukrywające się za dekoracyjnym elementem na pierwszym planie obrazu (Zofia Bagniewska, z domu Małecka), są zapisem nie tylko samej urody, ale i wyobrażenia o danej kobiecie. Wyraźną zmianę przynosi przejście do portretów typu C. W tych pracach napięcie pomiędzy portretowanym a portretującym ulega wyrównaniu, a intensywność ekspresji staje się porównywalna zarówno w wizerunkach kobiet, jak i mężczyzn. Istotnym kontekstem projektu wystawy jest problematyka rozproszenia spuścizny Witkacego. Setki jego portretów pozostają dziś w prywatnych rękach i rzadko są prezentowane publicznie. Jednym z celów Fundacji Common Arts jest odnajdywanie tych prac oraz ich dokumentowanie w ramach przygotowywanego katalogu online. Dzięki temu twórczość Witkacego może stać się dostępna dla szerokiego grona odbiorców, w tym dla młodszego pokolenia odbiorców sztuki. Poprzez prezentację prac z prywatnych kolekcji wystawa podejmuje próbę przywrócenia części tego rozproszonego dorobku do publicznego obiegu. Jednocześnie wskazuje, że sztuka Witkacego, mimo upływu czasu, pozostaje niezwykle aktualna i inspirująca, a jego portrety wciąż mogą być odczytywane jako przenikliwy zapis relacji międzyludzkich, emocji i napięć konstytuujących życie intelektualne epoki. Choć wystawa koncentruje się przede wszystkim na działalności portretowej Witkacego, prezentacja została uzupełniona o autoportrety lub portrety fotograficzne artysty oraz wczesne, rzadko pokazywane prace niegdyś uznawane za zaginione. Ekspozycja ukazuje w ten sposób zarówno różnorodność formalną twórczości artysty, jak i złożoność relacji, które współtworzyły jego artystyczny świat.

Witkacy. Reaktywacja Portret jako labolatorium epoki 11.04-31.07.2026 Godziny otwarcia: od wtorku do piątku: 12.00-18.00 Kuratorka: Iwona Wojnarowicz Koordynacja i opracowanie merytoryczne: Katarzyna Bek, Zofia Sulej Identyfikacja wizualna: Weronika Ziarek Promocja: Dominika Nina Glica, Zofia Sulej Zapraszamy do zakupu biletów poprzez stronę fundacji lub aplikację goingapp.pl. Koszt biletu: 10 zł ~ Wystawa Witkacy. Reaktywacja. Portret jako laboratorium epoki stanowi kolejną odsłonę cyklu ekspozycji poświęconych twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza, realizowanych przez Fundację Common Arts w korelacji z tworzonym przez Fundację "Katalogiem Dzieł Zebranych Witkacego" (www.witkacykatalog.com). Centralnym punktem prezentacji jest idea reaktywacji działalności portretowej Witkacego - jednej z najbardziej charakterystycznych i zarazem najobszerniejszych części jego twórczości. Pokazywane na wystawie prace, pochodzą tylko z prywatnych kolekcji. Tworzą nie tylko galerię indywidual...