GREGORIANUM: Muzyka z polskich źródeł szesnastego wieku

[English below] Zachowane do dziś polskie szesnastowieczne źródła muzyczne ukazują jedynie fragmentaryczny obraz bogatej kultury muzycznej dawnej Rzeczypospolitej. Najcenniejszymi świadkami tej tradycji są muzyczne zbiory Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej na Wawelu. Ich zawartość zdradza silne powiązania z repertuarem zachodnioeuropejskim - nie tylko przez import, ale też przez twórcze wykorzystanie i przetworzenie wzorców obcych. Osią koncertu jest pięć cykli mszalnych zachowanych w źródłach wawelskich. Ukazują one różnorodne sposoby opracowania istniejącego materiału muzycznego - od adaptacji Missa Mater Patris (dawniej przypisywanej Josquinowi) dokonanej przez Krzysztofa Borka oraz mszy parodiowej Tomasza Szadka opartej na chanson Pis ne me peult venir Thomasa Crecquillona, po Missa Te Deum Borka i Missa Paschalis Marcina Leopolity, wykorzystujące znane melodie liturgiczne i religijne. Missa a 4 voci Franciszka Liliusa, włoskiego kompozytora działającego w Krakowie, reprezentuje nieco późniejszy etap rozwoju muzyki, łącząc renesansowy kontrapunkt z elementami wczesnobarokowej retoryki muzycznej. Program dopełniają motety i opracowania Magnificat. In te Domine speravi Wacława z Szamotuł należy do najwcześniejszych polskich kompozycji opublikowanych za granicą (Norymberga, 1554), natomiast Salve Regina Giulia Belliego zachowało się w Tabulaturach Pelplińskich jako jeden z ponad ośmiuset europejskich utworów zapisanych tam w postaci intabulacji organowych. Oba Magnificat, zachowane unikatowo w Krakowie, należą do najwybitniejszych przykładów polifonii przekazanej przez źródła wawelskie. Anonimowy Magnificat Primi Toni, prawdopodobnie pochodzenia franko-flamandzkiego, jest kompozycją wyjątkowo rozbudowaną i uroczystą, natomiast zwięzłe opracowanie Jeana Lhéritiera należy do nielicznych zachowanych opracowań kantyku przeznaczonych na głosy równe. Całość programu ukazuje kulturę muzyczną rozwijającą się na styku lokalnej tradycji i europejskiej wymiany artystycznej, przypominając o ważnym miejscu polskich muzyków i instytucji w muzycznej mapie renesansowej Europy. --- Zespół Męski Gregorianum powstał w 2005 roku i od początku działa pod kierownictwem Bereniki Jozajtis - dyrygentki, kierowniczki kilku zespołów wokalnych i chórów oraz animatorki życia chóralnego. Gregorianum specjalizuje się w wykonawstwie muzyki renesansu, nie stroni jednak również od repertuaru średniowiecznego (chorał gregoriański, Guillaume de Machaut) oraz barokowego (Marcin Mielczewski, Antonio Lotti). Gregorianum wydało dotychczas pięć płyt: O magnum mysterium (2011), poświęconą hiszpańskim mistrzom renesansowej polifonii, trzy albumy prezentujące repertuar Kapeli Rorantystów Katedry Wawelskiej - Magnificat anima mea Dominum (2013), Omnes sancti Dei (2014) i Virgini Mariae laudes (2016) - oraz Memento homo (2022), zawierającą angielską muzykę wielkopostną kompozytorów katolickich. --- Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury w ramach programu „Muzyka", realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca. === The surviving musical sources from 16th-century Poland provide only a partial glimpse of a rich and diverse musical culture, shaped by a history that has not always been kind to its documentary heritage. Among the most important witnesses to this tradition are the collections of the Wawel Cathedral in Kraków. Preserving repertoire associated with one of the principal musical centres of the Polish Kingdom, they reveal the close connections linking local musicians with the artistic currents that shaped Renaissance Europe. Rather than merely receiving foreign influences, composers and performers in Kraków adapted, transformed, and enriched the compositional models of their age. The programme is built around five Mass cycles preserved in Wawel sources. They illustrate a variety of approaches to pre-existing musical material, from Krzysztof Borek's reworking of Missa Mater Patris (formerly attributed to Josquin) and Tomasz Szadek's parody mass based on a chanson Pis ne me peult venir by Thomas Crecquillon, to Borek's Missa Te Deum and Marcin Leopolita's Missa Paschalis, founded on well-known liturgical and devotional melodies. Franciszek Lilius, an Italian-born composer active in Kraków, represents a slightly later generation whose music combines Renaissance contrapuntal practice with elements of early Baroque musical rhetoric. Wacław of Szamotuły's In te Domine speravi is one of the earliest Polish compositions to be published abroad (Nuremberg 1554), Giulio Belli's Salve Regina, in turn, survives in the Pelplin Tablatures as one of more than eight hundred European works transmitted there in organ intabulations. The two Magnificat settings preserved uniquely in Kraków represent some of the finest polyphonic repertoire transmitted in Wawel sources. The anonymous Magnificat Primi Toni, probably of Franco-Flemish origin, is an unusually expansive and festive composition, while Jean Lhéritier's concise setting is one of the relatively rare Magnificats written for equal voices. Taken together, these works offer a glimpse into a musical culture situated at the crossroads of local tradition and international exchange, demonstrating the place of Polish musicians and institutions within the wider network of Renaissance Europe. --- Men's Vocal Ensemble Gregorianum was founded in 2005 and has been directed by Berenika Jozajtis - conductor, director of several choirs and ensembles, and a social activist working for the development of the choral movement. The group specialises in Renaissance music, although from time to time it also turns to Medieval (Gregorian chant, Guillaume de Machaut) or Baroque music (Marcin Mielczewski, Antonio Lotti). Gregorianum has released five CDs so far - O magnum mysterium (2011) devoted to Spanish masters of Renaissance polyphony, and three albums with the repertoire of Rorantists' Chapel at Wawel Cathedral in Cracow - Magnificat anima mea Dominum (2013), Omnes sancti Dei (2014) and Virgini Mariae laudes (2016), as well as Memento homo (2022), presenting the Catholic Lenten music by English composers. --- Co-financed by the Minister of Culture and National Heritage the Culture Promotion Fund, within the framework of the „Music" programme, implemented by the National Institute of Music and Dance.

[English below] Zachowane do dziś polskie szesnastowieczne źródła muzyczne ukazują jedynie fragmentaryczny obraz bogatej kultury muzycznej dawnej Rzeczypospolitej. Najcenniejszymi świadkami tej tradycji są muzyczne zbiory Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej na Wawelu. Ich zawartość zdradza silne powiązania z repertuarem zachodnioeuropejskim - nie tylko przez import, ale też przez twórcze wykorzystanie i przetworzenie wzorców obcych. Osią koncertu jest pięć cykli mszalnych zachowanych w źródłach wawelskich. Ukazują one różnorodne sposoby opracowania istniejącego materiału muzycznego - od adaptacji Missa Mater Patris (dawniej przypisywanej Josquinowi) dokonanej przez Krzysztofa Borka oraz mszy parodiowej Tomasza Szadka opartej na chanson Pis ne me peult venir Thomasa Crecquillona, po Missa Te Deum Borka i Missa Paschalis Marcina Leopolity, wykorzystujące znane melodie liturgiczne i religijne. Missa a 4 voci Franciszka Liliusa, włoskiego kompozytora działającego w Krakowie, reprez...