Opis
Zapraszamy na kolejne spotkanie seminaryjne. W tym miesiącu skupimy się na kontekstach widzialności II wojny światowej. W ramach wydarzenia zaprezentujemy film Dariusza Jabłońskiego "Fotoamator" z 1998 r., który poprzedzi prelekcję prof. dr hab. Jacka Leociaka (Instytut Badań Literackich PAN). „Fotoamator" to dokument zbudowany wokół unikalnego archiwum: kolorowych slajdów wykonanych przez Waltera Geneweina, niemieckiego księgowego zarządzającego zaopatrzeniem getta łódzkiego w czasie II wojny światowej. Zdjęcia przedstawiają codzienne funkcjonowanie getta - pracę, warsztaty, produkcję - ale w sposób uporządkowany, „estetyczny" i pozbawiony widocznej przemocy. Film zestawia te obrazy z relacjami ocalałych Żydów oraz komentarzem historycznym, co stopniowo odsłania, jak bardzo są one selektywne i ideologiczne. To, co na zdjęciach wygląda jak sprawnie działająca przestrzeń pracy, w rzeczywistości było miejscem przymusu, głodu i śmierci. Centralnym tematem filmu jest napięcie między obrazem a rzeczywistością: aparat fotograficzny nie jest tu neutralnym narzędziem, lecz elementem systemu władzy, który dokumentuje i jednocześnie maskuje przemoc. „Fotoamator" stawia pytania o to, kto patrzy, kto decyduje o tym, co zostaje pokazane, oraz jak obrazy wpływają na pamięć historyczną. Jacek Leociak, "Fotografowanie Zagłady: spojrzenie sprawców i ofiar": Interesuje mnie fotografia będąca szczególnego rodzaju zapisem doświadczeń granicznych, takich jak śmierć, cierpienie, okrucieństwo, terror i ludobójstwo). Prototypowym przykładem takiego doświadczenia jest zagłada Żydów, dlatego przedmiotem mojej refleksji uczynię wybrane fotografie Holocaustu. Przyjmuję za punkt wyjścia dwie biegunowe wobec siebie perspektywy: sprawców i ofiar, koncentrując się przede wszystkich na zdjęciach sprawców. Ofiary Dysponujemy pojedynczymi zdjęciami lub autorskimi kolekcjami fotografii autorstwa samych Żydów. W okupowanej Warszawie powstały dwa albumy wykonane przez zakład fotograficzny „Foto-Forbert": jeden z kwietnia 1940, wykonany na zamówienie Jonitu i ukazujący działalność różnych instytucji samopomocowych, drugi z jesieni 1941 roku, ilustrujący pracę szopów w getcie. Są zdjęcia ocalałe w Archiwum Ringelbluma - 76 zdjęć ukazujących życie getta i jego urzędów w 1941 i 1942 roku, a także dokumentujących akcję szmuglu - przerzucanie przez mur getta worków z żywnością. Z Zagłady ocalał rękopis książki pod tytułem Choroba głodowa. Badania kliniczne nad głodem wykonane w getcie warszawskim z roku 1942 wraz z 10 fotografiami. W getcie łódzkim działało dwóch fotografów żydowskich: Mendel Grosman (1913 lub 1917 - 1945) i Henryk Ross (1910 - 1991), którzy w warunkach konspiracji sporządzili obszerną dokumentację fotograficzną różnych aspektów życia łódzkiej dzielnicy zamkniętej. Getto w Kownie fotografował Zvi Kadushin (później Geogre Kadish). Wykonał skrycie ponad 1000 zdjęć życia codziennego. Zdołał zbiec z getta, a po wojnie wydobył ukryte negatywy. Ocalały też zdjęcia robione przez Naftalego Zaleszczyca w getcie w Kolbuszowej. Absolutnie wyjątkowy charakter ma kilka zdjęć zrobionych jesienią 1944 roku przez członków Sonderkommando w Auschwitz-Birkenau. Powstały w sytuacji skrajnego zagrożenia i w warunkach ścisłej konspiracji. Przedstawiają makabryczną „codzienność" załogi Krematorium V: palenie ciał, które nie pomieściły się w piecach krematoryjnych, nagie kobiety idące do komory gazowej. Sprawcy Skoncentruję się na sprawcach, czyli niemieckich żołnierzach i policjantach fotografujących w okresie wojny 1939-1945. Z ogromnej dokumentacji fotograficznej wybieram jedynie zdjęcia „fotoamatorów", a więc zdjęcia prywatne, robione (zazwyczaj) przez nieprofesjonalistów lub przez zawodowych fotografów, ale poza ich urzędowymi obowiązkami - by tak się wyrazić - dla przyjemności, dla siebie, kolegów, rodziny. Szczególnie zajmować mnie będą zdjęcia - trofea, eksponujące przemoc, upokarzanie i uśmiercanie jako akt dominacji. Jacek Leociak - prof. dr hab., kierownik Zakładu Badań nad Literaturą Zagłady w IBL PAN, współzałożyciel Centrum Badań nad Zagładą Żydów i redaktor rocznika „Zagłada Żydów. Studia i Materiały". Autor licznych książek poświęconych doświadczeniu Zagłady, m.in. o getcie warszawskim, pamięci, relacjach świadków i reprezentacjach granicznych. Współtwórca galerii „Zagłada" w Muzeum POLIN. Laureat Nagrody im. Kazimierza Wyki (2019).
Zapraszamy na kolejne spotkanie seminaryjne. W tym miesiącu skupimy się na kontekstach widzialności II wojny światowej. W ramach wydarzenia zaprezentujemy film Dariusza Jabłońskiego "Fotoamator" z 1998 r., który poprzedzi prelekcję prof. dr hab. Jacka Leociaka (Instytut Badań Literackich PAN). „Fotoamator" to dokument zbudowany wokół unikalnego archiwum: kolorowych slajdów wykonanych przez Waltera Geneweina, niemieckiego księgowego zarządzającego zaopatrzeniem getta łódzkiego w czasie II wojny światowej. Zdjęcia przedstawiają codzienne funkcjonowanie getta - pracę, warsztaty, produkcję - ale w sposób uporządkowany, „estetyczny" i pozbawiony widocznej przemocy. Film zestawia te obrazy z relacjami ocalałych Żydów oraz komentarzem historycznym, co stopniowo odsłania, jak bardzo są one selektywne i ideologiczne. To, co na zdjęciach wygląda jak sprawnie działająca przestrzeń pracy, w rzeczywistości było miejscem przymusu, głodu i śmierci. Centralnym tematem filmu jest napięcie między obraz...