Gdańsk pamięta

Dwa grudnie to najboleśniejsze wspólnotowe doświadczenia powojennej historii Polski. Zarówno w grudniu 1970 roku, jak i w grudniu 1981 roku, w imię utrzymania władzy, rządzący przy pomocy siły zmusili naród do uległości, łamiąc elementarne prawa człowieka. / 55 rocznica Grudnia '70 / 45 rocznica odsłonięcia pomnika Poległych Stoczniowców 1970 / 44 rocznica wprowadzenia stanu wojennego ❗pełen program wydarzeń | ecs.gda.pl/wydarzenie/gdansk-pamieta-2025/ gdansk.pl | pomorskie.eu❗ organizatorzy | miasto Gdańsk, samorząd województwa pomorskiego i Europejskie Centrum Solidarności partner | Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych PROGRAM 📅8/12/2025 PONIEDZIAŁEK 🔹18.00 Opiłki i okruszki | czytanie performatywne Wymieciemy z zakamarków opiłki wspomnień i okruchy pamięci z czasów, gdy książek nie kupowało się w księgarni, tylko w konspiracji przekazywało z ręki do ręki, przyjaciół z domów w czarną noc wyprowadzali mundurowi wyposażeni w łomy, a wolność miała zapach szewskiej dziupli. Przewodnikiem będą prozy Tomasza Jastruna - „Opiłki i okruszki" (Wydawnictwo Czarna Owca, 2020), poety, prozaika, eseisty, który drukował w podziemiu, w sierpniu 1980 był w strajkującej Stoczni Gdańskiej im. Lenina, należał do Solidarności, za co zapłacił internowaniem. Eksponaty z wystawy stałej i książka z biblioteki ECS - posłużą za studium przypadku. / ogród zimowy (parter), wystawa stała ECS / tłumaczenie PJM / wstęp: bezpłatny bilet 📅8-9/12/2025 PONIEDZIAŁEK - WTOREK Za chleb i wolność… Grudzień 1970 nie tylko na Wybrzeżu | konferencja naukowa Brutalna pacyfikacja strajków na Wybrzeżu w grudniu 1970 wstrząsnęła całym krajem. Dla wielu mieszkańców Gdańska, Gdyni, Szczecina i Elbląga wciąż stanowi ona niezabliźnioną ranę. Jednak protesty wybuchały również w innych miastach, poza głównymi zakładami i w mniejszych ośrodkach, to im poświęcamy tę konferencję. Jak przebiegał proces samoorganizacji w zakładach? Jaki był odzew społeczny? Jakie postulaty wysuwano? - to tylko niektóre z pytań. W drugim dniu konferencji prof. Jerzy Eisler - historyk, nauczyciel akademicki, autor, współautor lub redaktor niemal trzydziestu książek, członek Kolegium Historyczno-Programowego ECS, uczestnik konferencji i debat organizowanych w ECS - zostanie uhonorowany Odznaka Solidarności i Praw Człowieka ECS (9.30). / pierwszy dzień: Uniwersytet Gdański, Wydział Nauk Społecznych, ul. Bażyńskiego 8, aula, audytorium (parter) / drugi dzień: ECS, biblioteka (1 piętro) / wstęp wolny 📅9/12/2025 WTOREK Ulice stanu wojennego | plenerowa wystawa fotograficzna 28 fotografii ze stanu wojennego łączy w sobie ekspresję, dynamizm i atmosferę wojennej grozy, która zapanowała na ulicach polskich miast po 13 grudnia 1981 roku. Ukazują obywatelski sprzeciw wobec pogwałcenia przez władze PRL podstawowych praw człowieka - wolności i bezpieczeństwa. Fotografie autorstwa m.in. Tadeusza Kłapyty, Janusza Bałandy Rydzewskiego, Krzysztofa Jakubowskiego czy Stanisława Składanowskiego pochodzą ze zbiorów ECS. Wystawa będzie eksponowana do 21 stycznia 2026. / plac Solidarności / wstęp wolny 📅10/12/2025 ŚRODA 🔹9.00 Forum Młodych | konferencja młodzieżowa O prawach człowieka, prawach ucznia i o tym, jak reagować, gdy są one łamane - będą rozmawiać uczniowie, nauczyciele, działacze społeczni i eksperci podczas 18 edycji Forum Młodych. Hasło wywoławcze brzmi - PrawoMocni w działaniu! Program konferencji tworzy powołana przez ECS Młodzieżowa Rada Programowa Forum Młodych. / ECS / wstęp: rejestracja online 🔹17.00 Akademia Przewodnicka ECS | spotkanie O powstaniu pomnika Poległych Stoczniowców 1970 certyfikowanym przewodniczkom i przewodnikom ECS opowie Henryk Knapiński, który w 1980 roku został oddelegowany przez Komisję Zakładową NSZZ „Solidarność" Stoczni Gdańskiej im. Lenina do pracy w Społecznym Komitecie Budowy Pomnika Poległych Stoczniowców 1970, a w trakcie przygotowań uroczystości odsłonięcia monumentu był odpowiedzialny za bezpieczeństwo zgromadzonych. / wstęp: tylko dla słuchaczy Akademii Przewodnickiej ECS 🔹18.00 Solidarność | polska premiera filmu Ten dokument (reż. David Bernet) zgłębia zjawisko solidarności i odkrywa uniwersalną moc praw człowieka. Pięciu bohaterów i trzy kryzysy - na Białorusi, w Ukrainie i w Strefie Gazy/Izraelu - ukazują zarówno jasne, jak i ciemne strony solidarności. Bohaterami opowieści są działaczki i działacze na rzecz praw człowieka, a jednym z nich - Marta Siciarek, gdańska innowatorka społeczna, współinicjatorka Gdańskiego Modelu Integracji Imigrantów i założycielka Instytutu Miast Praw Człowieka. Film miał premierę w Niemczech. Po projekcji filmu rozmowa z twórcami i ekspertami. / ECS, audytorium (parter) / wstęp: bezpłatny bilet 📅13/12/2025 SOBOTA 🔹11.00, 12.30, 14.00 Dwa grudnie | spacery subiektywne po wystawie stałej W roli przewodników wystąpią uczestnicy i świadkowie wydarzeń w grudniu 1970 i grudniu 1981 - Danuta Kuroń, Andrzej Czuma i Mieszko Zieliński. / wystawa stała / wstęp: biletowany 12 zł 🔹11.30 Przekazanie do zbiorów ECS przez senatora Bogdana Borusewicza maszyny offsetowej, która pracowała na rzecz opozycji. / archiwum ECS / wstęp wolny 🔹12.00 Gdańsk pamięta | złożenie kwiatów i zapalenie zniczy Celebra pamięci ofiar w 44 rocznicę wprowadzenia stanu wojennego w Polsce. / plac Solidarności, przed Bramą nr 2 Stoczni Gdańskiej / wstęp wolny 🔹13.00-16.00 O pomniku… | pokaz filmów i muzealiów Kończący się interwencją ZOMO nielegalnie zarejestrowany film z 1982 roku, kronika filmowa sprzed 45 lat, opowieści naocznych świadków i stare dokumenty - zapraszamy na pokaz mało znanych materiałów filmowych i muzealiów na co dzień przechowywanych w archiwalnym magazynie, traktujących o gdańskim pomniku Poległych Stoczniowców 1970. / mediateka (1 piętro) / wstęp wolny 📅14/12/2025 NIEDZIELA 🔹11.00, 12.30, 14.00 Dwa grudnie | spacery subiektywne po wystawie stałej W roli przewodników wystąpią uczestnicy i świadkowie wydarzeń w grudniu 1970 i grudniu 1981 - Jacek Taylor, Ewa Kulik-Bielińska i Edward Nowak. / wystawa stała / wstęp: biletowany 12 zł 🔹12.00 Śladami Grudnia '70 | terenowy spacer przewodnicki Zapraszamy na spacer szlakiem wspomnień i materialnych świadków wydarzeń, które wstrząsnęły polskim Wybrzeżem 55 lat temu. Dotkniemy miejsc i symboli pamięci w przestrzeni Gdańska. Opowieści o ludziach i ich losach, które wielka historia splotła z tkanką miasta, przygotowali certyfikowani przewodnicy. Przewodnikiem będzie: Stanisław Sikora. / zbiórka: historyczna stoczniowa Brama nr 2 / wstęp: bezpłatny bilet 🔹12.00 Bibuła w tapczanie | spektakl teatralny dla rodzin Zapraszamy dzieci (8+) i bliskich im dorosłych na spektakl na motywach książki Michała Rusinka - „Bibuła w tapczanie. O solidarności dla dzieci" (Agora, 2025), przygotowany przez Miejski Teatr Miniatura w Gdańsku. Będzie o generale zamiast Teleranka, pustych półkach w sklepie i fałszowanych wyborach. W podróż do świata, który dla dzisiejszych dzieci jest już niemal prehistorią, weźmiemy Was z przymrużeniem oka i humorem. / biblioteka (1 piętro) / tłumaczenie PJM / wstęp wolny 🔹13.00 Bibuła i tapczan. Ogarnij PRL! | warsztaty edukacyjne Po spektaklu zapraszamy dzieci (8+) i ich opiekunów na rodzinne warsztaty edukacyjne. Odkryjemy, jak wyglądało życie w czasach, gdy niewygodne dla władzy słowa trzeba było ukrywać w tapczanie. Uczestnicy stworzą własne kolaże inspirowane bibułą, jak potocznie nazywano publikacje wydawane poza cenzurą. Dowiedzą się, czym była cenzura, a czym jest wolność słowa. Z humorem i wyobraźnią połączymy przeszłość z teraźniejszością, by zrozumieć, dlaczego pamięć i wolność są tak ważne. / ECS, sale warsztatowe (3 piętro) / wstęp: biletowany 15 zł 🔹13.00-16.00 O pomniku… | pokaz filmów i muzealiów Kończący się interwencją ZOMO nielegalnie zarejestrowany film z 1982 roku, kronika filmowa sprzed 45 lat, opowieści naocznych świadków i stare dokumenty - zapraszamy na pokaz mało znanych materiałów filmowych i muzealiów na co dzień przechowywanych w archiwalnym magazynie, traktujących o gdańskim pomniku Poległych Stoczniowców 1970. / mediateka (1 piętro) / wstęp wolny 🔹18.00 Obława według Jacka Kaczmarskiego | spektakl muzyczny Na spektakl w formie udramatyzowanego koncertu z elementami choreografii i ruchu scenicznego złożą się pieśni Jacka Kaczmarskiego, m.in. „Obława", „Ballada wrześniowa", „Dylemat". Wszystkie utwory zabrzmią we współczesnych aranżacjach przygotowanych przez artystów Teatru Muzycznego w Gdyni. Spektakl powstał w ramach VII Kaczmarski Encore Festival, organizowanego przez Fundację im. Jacka Kaczmarskiego. / ECS, audytorium (parter) / wstęp: bezpłatny bilet 📅15-17/12/2025 PONIEDZIAŁEK - ŚRODA 🔹16.00-21.00 Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta | wizualizacje na fasadzie ECS „Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta" - to fraza z wiersza Czesława Miłosza „Który skrzywdziłeś…", jaki znajduje się na pomniku Poległych Stoczniowców 1970. Za wielkoformatowy ekran posłuży fasada ECS. Prezentowane będą archiwalne zdjęcia ze zbiorów ECS dokumentujące rewoltę grudniową 1970, a także przywołane nazwiska ofiar. 📅15/12/2025 PONIEDZIAŁEK 🔹12.30 Gdańsk pamięta | zapalenie zniczy w miejscach śmierci ofiar Grudnia '70 W siedmiu lokalizacjach płyty wmurowane w bruku oznaczają miejsca śmierci ośmiu gdańskich ofiar rewolty grudniowej 1970. 15 i 16 grudnia życie straciło w Gdańsku ośmiu protestujących. Upamiętnienie ofiar rozpocznie się od wizyty prezydent Aleksandry Dulkiewicz w dwóch miejscach: / róg ulic Nowe Ogrody i 3 Maja, obok Urzędu Miejskiego, gdzie zginął: Józef Widerlik, lat 24, stolarz okrętowy z Wydziału W5 Stoczni Gdańskiej im. Lenina / ul. Hucisko, wiadukt nad torami kolejowymi, po stronie sądu, gdzie zginął: Bogdan Sypka, lat 20, pochodzący z Gdańska student Wyższej Szkoły Rolniczej w Szczecinie. 📅16/12/2025 WTOREK 🔹10.00 Upamiętnienia 55 rocznicy rewolty grudniowej 1970 i 44 rocznicy wprowadzenia stanu wojennego / plac Solidarności, przed pomnikiem Poległych Stoczniowców 1970 / wstęp wolny 🔹11.00 Czarny czwartek. Janek Wiśniewski padł | projekcja filmu Projekcja filmu „Czarny czwartek. Janek Wiśniewski padł" (reż. Antoni Krauze, 2011) dla młodzieży szkolnej. / ECS, audytorium (parter) / zapisy: [email protected] 🔹11.00, 11.15, 11.30 Siła bezsilnych | oprowadzanie po wystawie stałej dla uczniów Pustki w sklepach, reglamentowanie praw obywatelskich, wszechobecna propaganda - namacalnie doświadczymy beznadziei PRL, żeby docenić siłę samoorganizacji, która doprowadziła nie tylko do rozdarcia, ale i ostatecznego zerwania żelaznej kurtyny. Drogi do wolności brukowane były niezłomnością, ale i bezsilnością. Każda grupa może liczyć max. 30 osób. / ECS, wystawa stała / zapisy: [email protected] 🔹15.00 Odznaka Solidarności i Praw Człowieka ECS | uroczystość wręczenia Uhonorowani zostaną: Jerzy Borowczak - działacz opozycji demokratycznej w PRL, polityk, inicjator strajku sierpniowego w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, aktywnie włączający się w program ECS, Aleksander Hall - działacz opozycji demokratycznej w PRL, polityk, nauczyciel akademicki, współzałożyciel Ruchu Młodej Polski, doradca Lecha Wałęsy, uczestnik obrad Okrągłego Stołu, członek Kolegium Historyczno-Programowego ECS, aktywnie włączający się w program ECS i Grażyna Staniszewska - działaczka opozycji demokratycznej w PRL, organizatorka struktur NSZZ „Solidarność" Regionu Podbeskidzie, uczestniczka obrad Okrągłego Stołu, członkini Kapituły Medalu Wdzięczności ECS. / ECS, wystawa stała, sala F (1 piętro) / wstęp wolny 🔹16.00 Liturgia w intencji Ojczyzny Msza św. w intencji Ojczyzny w 55 rocznicę rewolty grudniowej 1970 i 44 rocznicę wprowadzenia stanu wojennego, tradycyjnie gromadząca wiernych na zaproszenie Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ „Solidarność". / Bazylika św. Brygidy, ul. Profesorska 17 / wstęp wolny 🔹19.00 To nie na darmo | koncert Wydarzenie upamiętnia ofiary rewolty grudniowej 1970 oraz odsłonięcie pomnika Poległych Stoczniowców 1970. Koncert rozpocznie „Lacrimosa" Krzysztofa Pendereckiego - utwór na chór i orkiestrę, który kompozytor napisał specjalnie na uroczystość odsłonięcia pomnika Poległych Stoczniowców 1970. W kolejnej części zabrzmi osiem kompozycji wykonanych symfonicznie, z udziałem wybitnych polskich artystów. / ECS, ogród zimowy / wstęp: bezpłatny bilet 📅18/12/2025 CZWARTEK 🔹19.00 Nie tylko Przemyk. Historie (nie)opowiedziane | spektakl teatralny To jedna z wielu historii (nie)opowiedzianych, która nie zasługuje na zapomnienie. Spektakl przypomina mało utrwalony w pamięci zbiorowej sojusz studentów z robotnikami strajkującymi w stanie wojennym w Stoczni Gdańskiej. Jaką cenę warto ponieść w obronie wartości? / ECS, audytorium (parter) / wstęp wolny

Dwa grudnie to najboleśniejsze wspólnotowe doświadczenia powojennej historii Polski. Zarówno w grudniu 1970 roku, jak i w grudniu 1981 roku, w imię utrzymania władzy, rządzący przy pomocy siły zmusili naród do uległości, łamiąc elementarne prawa człowieka. / 55 rocznica Grudnia '70 / 45 rocznica odsłonięcia pomnika Poległych Stoczniowców 1970 / 44 rocznica wprowadzenia stanu wojennego ❗pełen program wydarzeń | ecs.gda.pl/wydarzenie/gdansk-pamieta-2025/ gdansk.pl | pomorskie.eu❗ organizatorzy | miasto Gdańsk, samorząd województwa pomorskiego i Europejskie Centrum Solidarności partner | Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych PROGRAM 📅8/12/2025 PONIEDZIAŁEK 🔹18.00 Opiłki i okruszki | czytanie performatywne Wymieciemy z zakamarków opiłki wspomnień i okruchy pamięci z czasów, gdy książek nie kupowało się w księgarni, tylko w konspiracji przekazywało z ręki do ręki, przyjaciół z domów w czarną noc wyprowadzali mundurowi wyposażeni w łomy, a wolność miała zapach szewskiej d...