„Zapomniani, a jednak obecni. Pamięć o ofiarach obozu w Świętochłowicach-Zgodzie" | WYKŁAD

Na mocy uchwał przyjętych przez Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej rok 2025 został ustanowiony Rokiem Tragedii Górnośląskiej. W ramach tych obchodów, 19 listopada 2025 roku, uroczyście odsłonięto zrewitalizowaną bramę dawnego obozu w Świętochłowicach-Zgodzie. Akt ten symbolicznie zwieńczył obchody 80. rocznicy tragicznych wydarzeń, które na trwałe wpisały się w historię Górnego Śląska. W uroczystości wzięli udział mieszkańcy regionu, członkowie rodzin ofiar, przedstawiciele Kościołów, samorządów lokalnych, władz województwa śląskiego oraz reprezentant rządu - wiceminister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dla wielu uczestników było to wydarzenie głęboko osobiste, stanowiące wyraz pamięci i hołdu dla tych, którzy zginęli lub doznali niewyobrażalnych cierpień. Dramatyczne wydarzenia, które w 1945 roku dotknęły dziesiątki tysięcy mieszkańców Śląska, do dziś pozostają otwartą raną i bolesnym doświadczeniem przekazywanym kolejnym pokoleniom. Od czerwca 1943 roku do stycznia 1945 roku w Świętochłowicach-Zgodzie funkcjonowała filia niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau pod nazwą KL Eintrachthütte. Przetrzymywano tam Żydów, Polaków, Francuzów i Rosjan, zmuszanych do niewolniczej pracy w skrajnie nieludzkich warunkach. Po zakończeniu II wojny światowej, w lutym 1945 roku, istniejącą infrastrukturę obozową przejęły nowe władze komunistyczne. Funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa, Milicji Obywatelskiej oraz NKWD, bez decyzji prokuratorskich i sądowych, osadzali w obozie osoby uznane za „wrogów nowego ustroju": ludność narodowości niemieckiej, osoby wpisane na volkslistę (najczęściej II grupy), a także Ślązaków podejrzewanych o brak lojalności wobec władz. Wśród więźniów znaleźli się również Polacy z centralnej Polski oraz 38 obcokrajowców. Do obozu trafiały całe rodziny, w tym także dzieci. Epidemia tyfusu, katorżnicza praca, brutalne tortury, głód oraz katastrofalne warunki sanitarno-bytowe prowadziły do masowej śmierci osadzonych. Z zachowanych dokumentów wynika, że w ciągu zaledwie kilku miesięcy funkcjonowania powojennego obozu zmarło lub zostało tam zamordowanych ponad 1850 osób. Grzebano ich potajemnie w zbiorowych mogiłach na cmentarzach katolickich, cmentarzu ewangelickim, a najprawdopodobniej również poza terenem obozu w lesie na wzgórzu Hugona. W Świętochłowicach istnieje dziś kilka miejsc upamiętniających ofiary obozu Zgoda, jednak główne uroczystości od wielu lat odbywają się przy bramie obozowej. To tam oddawany jest hołd więźniom - ofiarom totalitarnej przemocy zarówno nazistowskiego, jak i komunistycznego systemu. Pierwszym miejscem pamięci był jednak cmentarz komunalny w Nowym Bytomiu (Ruda Śląska), gdzie w 1995 roku stanął pierwszy pomnik Ofiar Obozu Zgoda. Od tego roku byli więźniowie powojennego obozu, ich krewni i przyjaciele z Polski oraz zagranicy zapoczątkowali tradycję corocznych czerwcowych spotkań, nazwanych Dniem Pamięci Ofiar Zgody - dniem wspólnej modlitwy, refleksji i przeżywania bólu, który przez dziesięciolecia pozostawał przemilczany. Jednym ze świadków wydarzeń z 1945 roku był Holender Eric van Calsteren, który szczegółowo opisał sposób grzebania zmarłych i zamordowanych w grobach masowych. Najmłodszą, a zarazem prawdopodobnie ostatnią żyjącą osobą powojennego Obozu Pracy Przymusowej w Świętochłowicach-Zgodzie jest więźniarka Lidia Pilarska, urodzona 7 lipca 1945 roku w Świętochłowicach. Jej los stanowi poruszające świadectwo tragedii, która dotknęła także najmłodszych. Do dziś odkrywane są nowe fakty, które fragment po fragmencie uzupełniają tę trudną historyczną mozaikę. Krewni ofiar coraz częściej decydują się po latach milczenia dzielić swoimi bolesnymi wspomnieniami. Każde przerwane życie, każda przywrócona pamięci historia i każda ocalona z zapomnienia twarz są wyrazem naszego sprzeciwu wobec prób wymazania tych wydarzeń z historii regionu, wspólnoty i rodzin. kiedy? 1 lutego 2026 (niedziela), godz. 15.00 gdzie? Sala Kolumnowa, ul. Wojciecha Korfantego 34 kto prowadzi? Izabella Kühnel wstęp? 4 zł

Na mocy uchwał przyjętych przez Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej rok 2025 został ustanowiony Rokiem Tragedii Górnośląskiej. W ramach tych obchodów, 19 listopada 2025 roku, uroczyście odsłonięto zrewitalizowaną bramę dawnego obozu w Świętochłowicach-Zgodzie. Akt ten symbolicznie zwieńczył obchody 80. rocznicy tragicznych wydarzeń, które na trwałe wpisały się w historię Górnego Śląska. W uroczystości wzięli udział mieszkańcy regionu, członkowie rodzin ofiar, przedstawiciele Kościołów, samorządów lokalnych, władz województwa śląskiego oraz reprezentant rządu - wiceminister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dla wielu uczestników było to wydarzenie głęboko osobiste, stanowiące wyraz pamięci i hołdu dla tych, którzy zginęli lub doznali niewyobrażalnych cierpień. Dramatyczne wydarzenia, które w 1945 roku dotknęły dziesiątki tysięcy mieszkańców Śląska, do dziś pozostają otwartą raną i bolesnym doświadczeniem przekazywanym kolejnym pokoleniom. Od czerwca 1943 roku do stycznia 1945 roku ...