Oprowadzanie autorsko-kuratorskie | Ukorzenianie - Paweł Matyszewski

Zapraszamy na autorsko-kuratorskie oprowadzanie po wystawie Ukorzenianie 🪾 Oprowadzają: artysta Paweł Matyszewski i osoba kuratorska wystawy, Paulina Darłak. _____ Tytuł Ukorzenianie odnosi się do praktyki artystycznej i ogrodniczej Pawła Matyszewskiego. Wystawa przyjmuje formę pokrywających się sekwencji o różnych porządkach trwania: efemeryczności samej ekspozycji oraz cyklu słonecznego. W obliczu przejścia ze stanu zimowego uśpienia do fazy przebudzenia artysta osadza swoją rzeźbę w ekosystemie ogrodu galerii, w sąsiedztwie miłorzębu z XIX wieku wyhodowanego z nasion o azjatyckiej proweniencji. Topograficzna narracja wystawy opowiada o źródłach praktyki artystycznej Pawła Matyszewskiego, której rozwój zaczyna się na Podlasiu, we wsi Łękobudy - w ogrodzie artysty prowadzącym w samo serce Puszczy Knyszyńskiej. Ogród stanowi dla Matyszewskiego pracownię, w której łączą się dwa porządki czasu: ludzki i pozaludzki. Artysta podporządkowuje swoją codzienność obecności roślin poprzez sadzenie, podlewanie, pielęgnowanie, obserwację i reagowanie. Każdy gest nabiera znaczenia w rytmie pracy z tym, co kruche, powolne, wymagające łagodności i uważności. Łękobudy nie funkcjonują tu jedynie jako tło czy kontekst geograficzny, lecz jako układ relacji łączący procesy naturalne i historyczne. W twórczości Matyszewskiego bliskość z przyrodą graniczy z niepokojem o jej przyszłość i wizją stopniowej ruiny ekosystemów. Nasilające się napięcia geopolityczne, eksploatacyjny stosunek do zasobów naturalnych oraz konflikty zbrojne znajdują odzwierciedlenie w najnowszych realizacjach rzeźbiarskich artysty. W cyklu rzeźb Organizmy na cℎwilę wykorzystuje on stosy z opalonych gałęzi, które funkcjonują jako nośnik pamięci po karczowaniu krajobrazu, czyli usuwaniu systemów korzeniowych. Węgliście czarne cokoły zwieńczone są ceramicznymi formami organicznymi: rozłożystymi kwiatami, grzybami o waginalnej strukturze i fallusoidalnych kształtach. W rzeźbach Matyszewskiego warzywa i owoce w przewrotny sposób przywodzą na myśl militarne pociski, sugerując uwikłanie natury w biopolitykę. Nie tylko przemoc, ale również przyjemność wpisana jest w mechanizmy władzy. Pℎallus impudicus to łacińska nazwa sromotnika bezwstydnego znanego z intensywnego zapachu wabiącego owady. Bezwstydnik - grzyb o jednoznacznie fallicznym kształcie - poprzez strategię opartą na imitacji rozkładu materii organicznej, pokazuje, że erotyka w świecie biologicznym bywa prowokacyjna [por. Ostendorf-Rodríguez 2023: 168]. Tymczasem subwersja, czyli podważenie zastanych porządków, w twórczości Matyszewskiego staje się odwróceniem klasycznego symbolu fallicznego. Artysta radykalnie neguje dyscyplinowanie natury w cyklu rzeźb ceramicznych zatytułowanym Fuzja, ujawniając, że fantazja i pożądanie są wyłącznie domeną ludzi. W świecie przyrody spotkanie kompatybilnych grzybów prowadzi do połączenia ich grzybni (mycelium) w jedno ciało, inicjując reprodukcję płciową, po której funkcjonują one jako jeden organizm. Rozmnażanie bezpłciowe u grzybów polega na produkcji zarodników bez udziału fuzji genetycznej. Zarodniki rozwijają się następnie w nowe grzybnie identyczne genetycznie z organizmem macierzystym. Mutacja i zmienność w twórczości artysty nie są zagrożeniem, lecz otwierają przestrzeń spekulacji nad różnorodnością możliwą w biosferze. Zmysłowa poetyka floralno-humanoidalna przejawia się również w nazwach cykli rozwijanych od lat, takich jak Refleksje przyrodnicze, Kompozycje biologiczne, Hałdy, Łaty, czy Kolekcja, które proponują zgodę na alternatywne estetyki. W latach 90. XX wieku, pod koniec swojego życia, Derek Jarman, reżyser filmów takich jak W cieniu słońca (In tℎe Sℎadow of tℎe Sun) oraz Ogród (Tℎe Garden), opisywał w dziennikach cykl życia ogrodu usytuowanego na żwirowej pustyni, w bezpośrednim sąsiedztwie elektrowni atomowej. W 1991 roku zanotował: „Ogród stał się kalką dla mojego szkicownika i gdyby los pokierował mną inaczej, jestem pewien, że zamiast entuzjastą amatorem, byłbym zawodowym ogrodnikiem". Zapis ogrodniczego doświadczenia Jarmana ma charakter zarówno dokumentalny, jak i intymny. Poza szczegółowymi opisami przepływu wiatru, letnich susz i pożarów, jego dzienniki zawierają także osobiste wspomnienia życia społecznego lat 80. XX wieku. To szczególny moment w historii nienormatywnej męskości wyznaczający początek agresywnie rozwijających się narracji stygmatyzujących, podziału przestrzeni publicznej, tworzenia stref wykluczenia oraz dehumanizowania męskich mniejszości w obliczu rozprzestrzeniającego się, zagrażającego wirusa. Radykalna wyobraźnia artystyczna, umożliwiająca dostrzeżenie tego, co z perspektywy antropocentrycznej niewidoczne, łączy się z narracjami mykologicznymi. Te zaś korzystają między innymi z koncepcji międzygatunkowej pamięci kolektywnej, która podziemne, nierzadko wykluczone opowieści traktuje jako znaczące narzędzie oporu wobec normatywnych interpretacji historii ludzkich i nieludzkich. Mycelium nie posiada struktury męskiej ani żeńskiej, funkcjonuje poza binarnością, jest anarchiczne i elastyczne. Ponadto sieci grzybni łączą rośliny, podtrzymują glebę i leczą zranione korzenie. Metafora kompostu ujmuje wiedzę jako proces rozpadu i przekształceń, z których powstają nowe formy (composting knowledge). Nie dążą one do akumulacji wiedzy, lecz do rozkładu starych paradygmatów i tworzenia podłoża dla nowych idei. Timothy Morton, autor Mrocznej ekologii, wprowadza z kolei kategorię dziwności (strangeness), która burzy spójny obraz rzeczywistości, przerastający oczekiwania oraz wymykający się dostępnym schematom poznawczym [Morton 2023]. Badacz zaprasza tym samym do nowych, nieszablonowych i spekulatywnych sposobów mówienia i praktykowania relacji z roślinami, ziemią i ekosystemami. Sztuka Pawła Matyszewskiego ćwiczy ludzki aparat poznawczy, oswaja nieznane i zachęca do zgody na zdziwienie. Artysta proponuje spojrzenie na twórczość jako praktykę osadzoną także w alternatywnych temporalnościach. Ukorzenianie staje się opowieścią o rezyliencji, intymnym życiu roślin i innych organizmów oraz o gestach zaufania, które pozwalają wzrastać, wiązać się ze sobą i trwać - Paulina Darłak, kuratorka wystawy. Autorem instalacji dźwiękowej do wystawy jest Ernest Borowski. Wystawa jest częścią programu Polskiej Stolicy Kultury 2026. Czas trwania wystawy: 15 kwietnia - 31 maja 2026 Miejsce: Galeria Bielska BWA, ul. 3 Maja 11 (sala dolna), Willa Sixta, Bielsko-Biała, ul. Adama Mickiewicza 24 Artysta: Paweł Matyszewski Osoba kuratorska: Paulina Darłak Patroni medialni: Magazyn Szum | Notes Na 6 Tygodni | Czas Kultury | Miej Miejsce | Le Monde diplomatique | Artinfo.pl | portal NiezlaSztuka.net | Radio Katowice | Relacje-Interpretacje | Pełna Kultura Info Fot. Adam Gut

Zapraszamy na autorsko-kuratorskie oprowadzanie po wystawie Ukorzenianie 🪾 Oprowadzają: artysta Paweł Matyszewski i osoba kuratorska wystawy, Paulina Darłak. _____ Tytuł Ukorzenianie odnosi się do praktyki artystycznej i ogrodniczej Pawła Matyszewskiego. Wystawa przyjmuje formę pokrywających się sekwencji o różnych porządkach trwania: efemeryczności samej ekspozycji oraz cyklu słonecznego. W obliczu przejścia ze stanu zimowego uśpienia do fazy przebudzenia artysta osadza swoją rzeźbę w ekosystemie ogrodu galerii, w sąsiedztwie miłorzębu z XIX wieku wyhodowanego z nasion o azjatyckiej proweniencji. Topograficzna narracja wystawy opowiada o źródłach praktyki artystycznej Pawła Matyszewskiego, której rozwój zaczyna się na Podlasiu, we wsi Łękobudy - w ogrodzie artysty prowadzącym w samo serce Puszczy Knyszyńskiej. Ogród stanowi dla Matyszewskiego pracownię, w której łączą się dwa porządki czasu: ludzki i pozaludzki. Artysta podporządkowuje swoją codzienność obecności roślin poprzez sa...